Geçici 35. Madde Uzatılacak mı? Tarihsel Arka Plan ve Günümüzdeki Tartışmalar
Geçici 35. Madde, 15 Temmuz 2016 darbe girişimi sonrası Türkiye’de ilan edilen olağanüstü hal (OHAL) kapsamında getirilen düzenlemelere ilişkin önemli bir hukuki düzenlemedir. Bu madde, hem hukuki hem de toplumsal açıdan büyük bir tartışma yaratmış, uzatılması gerektiği veya kaldırılması gerektiği konusunda çeşitli görüşler ortaya atılmıştır. Ancak, bu düzenlemenin hukuki ve toplumsal sonuçlarını anlamadan, sadece teknik bir bakış açısıyla tartışmak yetersiz olacaktır. Bu yazıda, Geçici 35. Madde’nin tarihsel arka planı, günümüzdeki akademik tartışmalar ve uzatılıp uzatılmayacağına dair olası senaryolar derinlemesine incelenecektir.
Geçici 35. Madde’nin Tarihsel Arka Planı
Geçici 35. Madde, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nda, 1982 Anayasası’na ek olarak kabul edilen geçici maddeler arasında yer alır ve 2016’daki darbe girişiminin ardından olağanüstü hal (OHAL) ilan edilmesi ile birlikte uygulamaya konulmuştur. OHAL ilanıyla birlikte, devletin güvenliği sağlama adına çeşitli kısıtlamalar getirilmiş, pek çok kişi görevden alınmış, tutuklanmış ve kamu görevlileri üzerinde ciddi bir denetim uygulanmıştır. Geçici 35. Madde, özellikle bu tür önlemlerin hukuki çerçevesini çizmiştir.
Madde, toplumsal düzenin korunması adına, özellikle güvenlik alanında yürütme yetkisini artırmış ve bireysel hakları bir süreliğine askıya almıştır. Bu düzenleme, demokratik denetim mekanizmalarını bir süreliğine sınırlarken, devletin olağanüstü koşullar altında hızlı bir şekilde karar alabilmesini sağlamıştır. Ancak bu durum, insan hakları ve özgürlükler açısından büyük bir belirsizlik yaratmıştır. Geçici 35. Madde’nin uygulamaya girmesiyle birlikte, hukuk ve insan hakları savunucuları, bu düzenlemenin demokratik değerlerle ne kadar uyumlu olduğuna dair ciddi endişeler dile getirmiştir.
Günümüzdeki Akademik Tartışmalar
Geçici 35. Madde’nin uygulamada olduğu dönemde, akademik çevrelerde iki ana görüş öne çıkmıştır. İlk görüş, bu tür olağanüstü durumların geçici olması gerektiği ve düzenlemenin bir an önce sona erdirilmesi gerektiğidir. Bu görüş, özellikle hukukçu ve insan hakları savunucuları tarafından savunulmaktadır. Uzatılmasının, demokratik değerlere ve bireysel haklara yönelik ciddi tehditler oluşturacağı düşünülmektedir. Hukuki açıdan, bu geçici düzenlemelerin ne kadar süreyle geçerli olabileceği, Anayasa’ya aykırılık taşıyıp taşımadığı ve uluslararası insan hakları normlarıyla uyumu tartışılmaktadır.
Diğer taraftan, bir diğer görüş, güvenliğin sağlanabilmesi için olağanüstü halin bir süre daha devam etmesinin gerekli olduğudur. Bu görüş, özellikle siyaset bilimci ve güvenlik uzmanları tarafından dile getirilmektedir. Bu bakış açısına göre, 2016 darbe girişimi sonrası hâlâ devam eden bazı tehditler ve terörizm ile mücadele için OHAL’in bir süre daha sürdürülmesi gerekebilir. Geçici 35. Madde’nin uzatılmasının, güvenlik açısından faydalı olacağına inanılmaktadır.
Bununla birlikte, birçok akademisyen, özellikle sosyal bilimci ve demokrasi uzmanları, bu tür önlemlerin toplumsal yapıyı nasıl dönüştürdüğüne ve uzun vadede demokratik kurumlar üzerinde nasıl bir baskı oluşturduğuna dair derinlemesine analizler yapmaktadır. Bu bağlamda, Geçici 35. Madde‘nin uzatılmasının, demokrasiye olan olumsuz etkilerinin daha da belirginleşebileceği endişesi vurgulanmaktadır.
Geçici 35. Madde Uzatılacak Mı?
Geçici 35. Madde’nin uzatılıp uzatılmayacağı, yalnızca hukuki bir mesele değil, aynı zamanda toplumsal, politik ve uluslararası bir meseledir. Bu maddeyi uzatmanın getireceği faydalar ve tehlikeler, birkaç açıdan incelenebilir:
1. Güvenlik İhtiyacı ve Olağanüstü Durumlar: Uzatılması gerektiğini savunanlar, ülkedeki güvenlik tehditlerinin henüz tam anlamıyla bertaraf edilmediğini ve terörizmle mücadelenin devam ettiğini belirtmektedirler. Bu açıdan bakıldığında, devletin güvenlik alanındaki yetkilerini artıran Geçici 35. Madde’nin uzatılması, güvenlik açısından bir avantaj sağlayabilir.
2. Demokratik Değerler ve İnsan Hakları: Öte yandan, Geçici 35. Madde’nin uzatılmasının, özellikle temel hak ve özgürlüklerin ihlali riski taşıdığı savunulmaktadır. Demokrasi ve hukuk devleti ilkelerine olan bağlılık, OHAL uygulamaları sırasında zedelenebilir ve bu durum toplumsal huzursuzluğa yol açabilir. İnsan hakları ihlalleri, uluslararası alanda Türkiye’nin imajını olumsuz etkileyebilir.
3. Uluslararası İlişkiler: Geçici 35. Madde’nin uzatılması, Türkiye’nin dış politikada karşılaştığı zorlukları derinleştirebilir. Avrupa Birliği ve diğer uluslararası kuruluşlar, Türkiye’nin insan hakları ve demokrasi konusunda aldığı bu tür önlemleri eleştirmekte ve buna yönelik yaptırımlar uygulamaktadır. Bu bağlamda, maddenin uzatılmasının, Türkiye’nin uluslararası ilişkilerine de yansıması olabilir.
Sonuç
Geçici 35. Madde, Türkiye’nin demokratik yapısı, hukuk devleti anlayışı ve toplumsal yapısı açısından büyük bir dönüm noktasını temsil etmektedir. Uzatılıp uzatılmayacağı konusunda karar verirken, yalnızca güvenlik ihtiyaçları değil, aynı zamanda demokratik değerlere olan saygı da göz önünde bulundurulmalıdır. Gelecekte yapılacak tartışmalar, Türkiye’nin hukuk sistemi ve demokratik yapısının sağlıklı bir şekilde işleyip işlemediğini belirleyecek ve belki de bu kararlar, toplumsal barışın ve uluslararası ilişkilerin seyrini etkileyecektir.